Ebiziyiza omukka (aerosol propellants) bye bintu ebiwa puleesa eyeetaagisa okugaba ekintu okuva mu kibya kya aerosol. Ziyamba okusika eddagala lino okuyita mu vvaalu n’ekikola, ne bikola ekifuuyira, enfuufu, ekifuba oba omugga.

Okulonda ekiwujjo kikosa omulimu gw’okufuuyira ekintu ekifuuwa aerosol, puleesa, okukwatagana kw’ensengeka, obukuumi, n’enkola y’okujjuza. Ebika ebikulu ebibiri bye bino: ebivuga ggaasi ow’amazzi n’ebivuga ggaasi enyigirizibwa.

Ekintu Ekiziyiza Aerosol Kikola Ki?

Mu kipapula kya aerosol ekya bulijjo, ekiwujjo kiterekebwa wansi wa puleesa munda mu kibya. Valiva bw’egguka, puleesa egoba ekintu okufuluma ng’eyita mu vvaalu ne ekikola.

Ebintu bingi ebisitula aerosol biba ggaasi ezifuuse amazzi. Ku bbugumu erya bulijjo ery’okutereka, zisobola okubaawo ng’amazzi n’omukka munda mu kibya ekirimu puleesa. Ekintu bwe kigabibwa, ekiwujjo ekimu eky’amazzi kifuumuuka okujjuza ekifo ky’omukka, ne kiyamba okukuuma puleesa ate amazzi agasindika ne gasigala.

Ekiwujjo era kiyinza okukola ng’ekizimbulukusa oba ekizimbulukusa mu nsengeka ezimu. Okugeza, DME erina eby’obutonde ebiziyiza okuzimba era esobola okukwatagana n’ebirungo ebimu. Wabula okusaanira kwayo kisinziira ku ngeri gye yakolebwamu n’ebikozesebwa mu kugipakira.

1. Ebiwunyiriza ggaasi ow’amazzi

Ebiwujjo bya ggaasi ebifuuse amazzi biterekebwa ng’amazzi wansi wa puleesa ne bikola omukka oguyamba okussa puleesa mu kibya kya aerosol. Ebyokulabirako ebimanyiddwa mulimu CFC, HCFC, HFC, LPG, ne DME.

(1) Ebirungo ebiyitibwa CFCs (Chlorofluorocarbons) .

CFCs mu byafaayo zaakozesebwa mu bikolebwa mu aerosol olw’engeri zazo ez’omugaso eza puleesa n’okukwata omuliro okutono. Wabula zoonoona oluwuzi lwa ozone era zibadde ziggyibwawo oba zikugirwa mu nkola nnyingi n’obutale.

(2) Ebirungo ebiyitibwa HCFC (Hydrochlorofluorocarbons) .

HCFCs zaleetebwa nga enkyukakyuka ez’enkyukakyuka mu kifo kya CFCs. Wadde ng’obusobozi bwazo obw’okukendeeza ozone okutwalira awamu buba wansi, zikyayinza okukosa oluwuzi lwa ozone era nga zifugibwa okuggyibwawo mu mitendera. Enkozesa yazo mu kiseera kino esinziira ku kintu, engeri gye zikozesebwamu, n’amateeka agafuga ekitundu.

(3) Ebirungo ebiyitibwa HFC (Hydrofluorocarbons) .

HFCs teziriimu chlorine era okutwalira awamu tezikendeeza ku layeri ya ozone. Ebimu bibadde bikozesebwa mu kukola aerosol nga kyetaagisa obubonero obw’enjawulo obwa puleesa oba omuliro. Naye, HFC nnyingi zirina obusobozi obw’amaanyi obw’okubumbulukuka kw’ensi era nga zirina obukwakkulizo obukwata ku mbeera y’obudde.

(4) LPG (Gasi w’amafuta ow’amazzi) .

LPG ey’omutindo gwa aerosol etera okubaamu propane, butane, isobutane oba ebitabuddwamu ggaasi zino. Kikozesebwa nnyo mu maka, mu kulabirira omuntu, mu mmotoka, ne mu makolero aerosol.

LPG etera okulondebwa olw’obungi bwayo, omuwendo gwayo, n’engeri za puleesa ezitereezebwa. Kikwata omuliro, n’olwekyo okugikola, okukola dizayini y’ebintu, emirimu gy’okujjuza, n’okutereka birina okuba nga bivaako obulabe bw’omuliro n’okubwatuka.

(5) DME (Dimetil Eteri) .

DME ekozesebwa mu bintu ebitali bimu eby’awaka, eby’okulabirira omuntu, n’eby’amakolero ebiyitibwa aerosol. Kirina eby’obuziba era kiyinza okuyamba okusaanuusa oba okutabula n’ebirungo ebimu eby’okukola.

DME ekwata omuliro. Okukwatagana kwayo n’ensengeka y’ekintu, okusiiga mu konteyina, ebitundu bya vvaalu, n’ebizibiti birina okwekebejjebwa nga tonnaba kukozesebwa.

2.  Ebintu Ebifuuwa Gaasi Enyigirizibwa

Ebiwujjo bya ggaasi ebinyigirizibwa biterekebwa nga ggaasi wansi wa puleesa. Mu bipapula bingi ebya bulijjo ebya aerosol, ggaasi akwata ekifo ky’omutwe waggulu w’ekintu.

Ekintu bwe kigabibwa, ggaasi agaziwa mu kifo ky’omutwe ekyeyongera, kale puleesa y’ekibya mu bujjuvu ekendeera. Kino kiyinza okuvaako omulimu gw’okufuuyira okunafuwa ng’ekibya kifuluma.

Gaasi ezinyigirizibwa eza bulijjo ezikozesebwa mu kukola aerosol mulimu nayitrojeni, kaboni dayokisayidi, ne argon. Nitrous oxide nayo ekozesebwa mu mirimu egimu, naye enneeyisa yaayo eya phase esinziira ku puleesa n’ebbugumu; mu mbeera za aerosol eza bulijjo, kiyinza okubaawo nga ggaasi ow’amazzi.

(1) Nayitrojeni (N2) .

Nayitrojeni ggaasi atakola, atakwata muliro akozesebwa mu bimu ku bikolebwa mu aerosol n’enkola za bag-on-valve (BOV). Kiyinza okuba ekituufu ng’ensengekera yeetaaga okusigala nga ya njawulo ku kiwujjo.

(2) Kaboni dayokisayidi (CO2) .

Kaboni dayokisayidi akozesebwa mu nkola z’aerosol ezirondeddwa. Teyakwata, naye esobola okusaanuuka mu bikozesebwa ebimu era eyinza okukosa eby’obugagga by’ebintu. Okusaanira kwayo kisinziira ku ngeri gye yakolebwamu n’omutindo gw’okugaba ogwetaagisa.

(3) Argoni (Ar) .

Argon ggaasi etakola, etakwata muliro ekozesebwa mu mirimu egy’enjawulo. Tekitera kubaawo okusinga nayitrojeni mu bintu ebikolebwa mu aerosol okutwalira awamu, era enkozesa yaayo esinziira ku byetaago by’omulimu, okubeerawo, n’omuwendo.

(4) Okisayidi wa Nayitrous (N2O) .

Nitrous oxide akozesebwa mu mirimu egimu egy’enjawulo, omuli n’ebintu ebimu ebikwatagana n’emmere. Enneeyisa yaayo wansi wa puleesa ya njawulo ku ya ggaasi nga nayitrojeni, era tesaana kutwalibwa nga ekyusibwakyusibwa ne nayitrojeni. Wadde nga yennyini tesobola kukwata muliro, esobola okuwanirira okwokya.

3. Gaasi Omubisi vs. Gaasi Enyigirizibwa

Zino mpisa za bulijjo. Omulimu gwennyini gusinziira ku kiwujjo, ensengeka, ebbugumu, ekintu, vvaalu, n’enkola y’okugaba.

4. Engeri y'okulondamu eddagala eriwunyiriza Aerosol

Okulonda ebiwujjo kulina okusinziira ku kintu ekijjuvu ekya aerosol, so si ggaasi yennyini yokka. Ensonga enkulu mulimu:

 

l Okukwatagana n’ensengeka:  Ekiwujjo kisobola okutabula n’ekintu, oba okusigala nga kikwatagana nga tekikosezza mutindo gwayo?

l Enkola y’okufuuyira:  Ewa puleesa eyeetaagisa, omutindo gw’okufulumya, n’engeri y’okufuuyira?

l Enteekateeka y’ekipapula: Ekintu kinaakwatagana butereevu n’ekiwujjo, oba kyawulwamu ensawo ya BOV?

l Obukuumi: Obulabe bw’okukwata omuliro, okunyigirizibwa, okujjuza, okutereka, n’okutambuza bukolebwako bulungi?

l Okukwatagana kwa konteyina ne vvaalu:  Ebitundu by’ekipapula bisobola okugumira puleesa ne bisigala nga bikwatagana n’ensengeka?

l Ebyetaago by’amateeka: Ekiwujjo kikkirizibwa ku kintu ekigendereddwa n’akatale akagendererwamu?

l Enkola y’okujjuza:  Ekintu kyetaaga okujjuza aerosol eya bulijjo oba enkola y’okujjuza eya BOV?

 

Okulonda okusembayo kulina okukakasibwa okuyita mu kugezesa ensengeka n’okupakinga, nga tukozesa ebiragiro by’abagaba ebintu n’amateeka agakola.

Mu bufunzi

Ebiwunyiriza aerosol biwa puleesa eyeetaagisa okugaba ebintu ebiva mu aerosol. Gaasi ezifuuse amazzi nga LPG ne DME zikozesebwa nnyo mu nkola za aerosol eza bulijjo, ate ggaasi ezinyigirizibwa nga nayitrojeni ne kaboni dayokisayidi zikozesebwa mu mirimu egyalondebwa, omuli enkola nnyingi eza BOV.

Ekiziyiza ekituufu kisinziira ku ngeri gye kikoleddwamu, engeri y’okufuuyira, okupakinga, obukuumi, ebyetaago by’okujjuza, n’amateeka g’ekitundu. Okutegeera enjawulo wakati wa ggaasi ezifuuse amazzi n’enyigiriziddwa kiyamba abazikola okulonda ekyuma ekivuga ekituufu n’okukola ekintu ekyesigika ekya aerosol.